موزه ملی آیینهای از سیر تاریخی افغانستان
به گزارش خبرنگار خبرگزاری فارس در کابل، موزه ملی افغانستان که از با سابقهترین موزههای منطقه به شمار میرود در جریان جنگهای داخلی این کشور و دوره سیاه طالبان، فراز و نشیبهای فراوانی مانند غارت، اصابت موشک، تخریب ساختمان و در نهایت قاچاق اشیاء آن به کشورهای منطقه و جهان را تجربه کرده است.
این موزه که در حومه غربی شهر کابل در منطقه “دارالامان” قرار دارد، در سالهای اخیر تا حدی بازسازی شده است اما آثار جنگ و ویرانی هنوز هم بر چهره این ساختمان دیده میشود.
قدمت موزه ملی افغانستان
موزه ملی افغانستان در سال ۱۹۱۹ میلادی – ۱۲۹۷ هجری شمسی در زمان سلطنت “شاه امان الله” تأسیس شد.
امان الله پس از این که توانست افغانستان را از استعمار انگلیس آزاد کند، به فکر ایجاد موزه ملی افغانستان افتاد تا بتواند به این طریق زمینه رشد فرهنگی، سیاسی، مدنی و تمدنی را در افغانستان به نمایش بگذارد.
شاه امان الله که تلاشهایش برای احیاء فرهنگ، تمدن اسلامی و افغانی با تسلط انگلیس بر افغانستان زیر سئوال رفته بود، سعی کرد با تأسیس موزه ملی افغانستان یک بنیاد تاریخی در این کشور ایجاد کند که نه تنها جنبه باستانی و تاریخ شناسی داشت بلکه باعث احیا هویت و مدنیت تاریخی افغانستان شود و بتواند جنبه سیاسی نیز داشته باشد.
“عمرا خان مسعودی” در گفتوگو با خبرنگار فارس در کابل، در رابطه با اولین آثار تاریخی موجود در این موزه اظهار داشت: نسخههای خطی، ابزارآلات جنگی، گلدوزیهای دستی، سوزندوزی، زر دوزی و همچنین اسناد تاریخی جزء اولین ورودیهای این مجموعه بود که بیشتر از طرف مقامات افغان در هتل باغ بالا ( اینتر کانتیننتال) جمع آوری شد و تا سال ۱۹۲۵ در همان محل نگهداری میشد.
رئیس موزه ملی افغانستان تصریح کرد: این آثار در سال ۱۹۲۵ به دلیل کمبود جا به کاخ ریاست جمهوری افغانستان در قصر “کوته باغچه” که خود از ابنیههای تاریخی این کشور به شمار میرود منتقل شد و تا سال ۱۹۳۱ در این محل نگهداری شد.
وی در ادامه خاطر نشان کرد: سال ۱۳۰۸ همزمان با ایجاد اختشاش در افغانستان این آثار به همراه دیگر لوازم کاخ ریاست جمهوری به یغما رفت.
مسعودی با بیان این که در سال ۱۹۳۱ در دوره نادرشاه تصمیم گرفته شد که مجموعه باقی مانده از آثار تاریخی به محل کنونی موزه که در حومه دارالامان قرار دارد منتقل شود، گفت: شهرداری کابل در آن زمان مسئولیت بازسازی این موزه را بر عهده گرفت.
معاهده با فرانسه بر ای احیاء آثار باستانی افغانستان
رئیس موزه ملی افغانستان ادامه داد: در سال ۱۹۲۲ برای اولینبار یک معاهده رسمی بین دولتهای وقت افغانستان و فرانسه به امضا رسید که بر اساس آن مقرر شد باستانشناسان فرانسوی به منظور همکاری با کارشناسان افغان به این کشور بیایند و اقدام به حفاری مناطق باستانی کنند.
وی اظهار داشت: در سال ۱۹۳۳ میلادی باستان شناسان افغان و فرانسوی بر اساس این معاهده ۳۰ ساله به بررسی مناطق باستانی افغانستان پرداختند و بعد از انجام حفاری آثار بدست آمده را به موزه ملی افغانستان منتقل کردند.
مسعودی با اشاره به این که گذشت زمان باعث شد هر روز چهره موزه ملی از حالت مردم شناسی و تبار شناسی به باستان شناسی تغییر کند، ادامه داد: اضافه شدن اشیاء مختلف به موزه ملی افغانستان این موزه را به مرکزی خاص در منطقه تبدیل کرد و این مرکز از معتبرترین موزهها در شورای بینالمللی موزههای منطقه شناخته شد.
عدم بازسازی بر مبنای قواعد مهندسی و معماری از مشکلات موزه ملی است
رئیس موزه ملی افغانستان خاطر نشان کرد: عدم بازسازی بر مبنای قوانین مهندسی معماری مشکلی است که ما همواره با آن مواجه هستیم.
وی در ادامه گفت: در نظر گرفتن مسائل امنیتی، کنترل درجه هوا، مستحکم سازی، ویترینها، سیستم نور و امکانات آتش نشانی از الزامات یک موزه است که متأسفانه موزه ملی کابل از نبود آن رنج میبرد.
مسعودی خاطر نشان کرد: تا اواخر سال ۱۹۹۲ بیش از ۱ هزار شی تاریخی در این موزه نگهداری میشد اما زمانی که جنگهای داخلی در شهر کابل آغاز شد دوره غارت و انحطاط موزه ملی افغانستان نیز آغاز و مرکز مدینت افغانستان بیشترین صدمه را دید.
آثار غارت شده از موزه ملی افغانستان زینت بخش موزه کشورهای شرق و غرب
تخریب و تاراج موزه ملی افغانستان در عین حال که جنبه اقتصادی و قاچاق داشت نقش مهمی در از بین بردن فرهنگ و مدنیت افغانستان ایفا کرد.
رئیس موزه ملی افغانستان با بیان این که آثار به غارت رفته از موزه ملی افغانستان زینت بخش موزه کشورهای شرق و غرب شد، گفت: این واقعه یک ضایعه بزرگ فرهنگی برای تاریخ و موزه افغانستان بود که جبران آن غیر ممکن است.
وی خاطر نشان کرد: در آن زمان یک جهانگرد خارجی پس از بازدید از وضعیت اسفبار موزه ملی افغانستان گفت: “افغانها تاکنون با راه اندازی جنگ جوانان خود را به خاک میسپردند و برای همیشه دفن میکردند اما اکنون تاریخ، مدنیت و آثاری را که بازگو کننده تمدن این مهد باستان است نابود میکنند و برای همیشه به خاک میسپارند”.
موزه ملی افغانستان در آتش خودخواهی قدرتها تبدیل به خاکستر شد
مسعودی تصریح کرد: در نتیجه اصابت موشک در “ماه می سال ۱۹۹۳” بخش فوقانی موزه ملی طعمه حریق شد و شدت آتش سوزی باعث شد دود آن از فاصلههای دور قابل روئیت باشد ولی خوشبختانه این آتشسوزی به طبقه اول نفوذ نکرد، اما همه دارایی موزه ملی که در طبقه فوقانی قرار داشته از بین رفت و تبدیل به خاکستر شد.
وی ادامه داد: در جریان اصابت این موشکها ویترینهای نمایشی و برخی اقلام مربوط به آثار باستانی و قوم شناسیی، طعمه حریق شدند.
اصابت اولین موشک به موزه ملی آغاز دوره عقب ماندگی موزه ملی افغانستان
رئیس موزه ملی کابل با اشاره به این که با اصابت اولین موشک به طبقه فوقانی موزه دوره مصیبت و سیر قهقرایی آن آغاز شد، افزود: تا این که در سال ۱۹۹۴ اقدامات اولیه به منظور حفاظت آثار باقی مانده آغاز شد و این منطقه تحت کنترل دولت مرکزی قرار گرفت.
مسعودی گفت :وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان در آن شرایط دشوار جنگی تصمیم گرفت که از آثار تاریخی و فرهنگی افغانستان حفاظت کند و برای مصونیت بیشتر این موزه را به داخل شهر کابل انتقال داد.
تقدیر دولت افغانستان از خدمات رئیس موزه ملی این کشور
مسعودی رئیس موزه ملی افغانستان، در زمان تهاجم طالبان بسیاری از آثار تاریخی موزه را که بیم آن میرفت به غارت برده یا از بین برده شوند، از موزه خارج و در مکان امنی نگهداری کرد.
پس از آغاز ریاست جمهوری حامد کرزی و توجه دولت به موزه ملی، وی این آثار را به موزه بازگرداند و به پاس این خدمت، مورد تقدیر قرار گرفت.